سجع مهر دولتشاه اين است : « ز فتحعلى شد چو خور منمع * مه برج شاهى محمد على » يادداشتها 1 . عباس ميرزا نايب السلطنه - وليعهد فتحعلى شاه - بنابر آنچه كه سپهر در ناسخ التواريخ مىنويسد - روز چهارشنبه چهارم ماه ذيحجة الحرام سال هزار و دويست و سه هجرى ( 1203 ) در محال « نواى مازندران » از بطن دختر فتحعلى شاه دولوى قاجار متولد شد . عباس ميرزا در اوان كودكى گرفتار كم‌خونى و ضعف مزاج و نرمى استخوان بود و اين بيماريها تا سن ده سالگى دست از گريبان او برنداشتند ولى از اين سن به بعد با تمرينهاى سخت و دشوار از قبيل شكار و چوگان بازى روزبروز قويتر شد و در نتيجه سقوط از اسب بحران مساعدى بنفع وى در مزاجش پديد آمد و اعضاء بدن او بطور خيره‌كننده‌اى شروع به رشد و نمو كرد . عباس ميرزا ضمن ادامه ورزش و تربيت بدن از آموختن ، و تحصيل و دانش نيز كوتاهى نكرد و در رشته ادبيات پيشرفت شايانى نمود و چند زبان آسيايى را فراگرفت و استعداد او به حدى بود كه اگر ملاحظات تعصبات ملى خشك و بىمعناى آن زمان در ميان نبود ، به زودى و سهولت زبان‌هاى اروپائى را نيز فرا مىگرفت . عموم مورخين ايرانى و بيگانه به اتفاق آراء عباس ميرزا را ستوده و بويژه صفات بارز شجاعت ، سخاوت ، ادب ، لياقت ، كفايت ، كاردانى ، هوشيارى ، فطانت مردم‌دارى ، جلب محبت و ساير سجاياى عاليه او را ستوده و درعين‌حال او را مردى رزمى معرفى كرده‌اند . مراتب دانش و بويژه تسلط او را در ادبيات و دانستن السنه آسيايى تصديق كرده‌اند . سپهر در [ ناسخ التواريخ ] جلد قاجاريه مىنويسد : « با اين‌كه از هنگام مهد تا پايان عهد هم تجهيز لشگر كرد و نظم كشور داد . گاه با روم و روس جهاد همىكرد و گاه در خراسان و طوس رزم همىداد ، معهذا خط نستعليق را نيك زيبا مىنوشت و نظم و نثر را نيك دانست . » با اين‌كه نايب السلطنه يك سال قبل از پدر فوت كرد معهذا 48 تن پسر و دختر از وى باقى ماند كه بيست و شش تن آنها پسر و بيست و دو تن دختر بودند . سپهر نام پسران نايب السلطنه را چنين معرفى مىكند : « نخستين ايشان محمد شاه است كه در ششم ذيقعده 1226 هجرى از بطن دختر ميرزا محمد خان دولوى قاجار متولد شد ، دوم بهرام ميرزا ، سوم جهانگير ميرزا ، چهارم بهمن ميرزا ، پنجم فريدون ميرزا ، ششم اسكندر ميرزا ، هفتم خسرو ميرزا ، هشتم قهرمان ميرزا ، نهم اردشير ميرزا ، دهم احمد ميرزا ، يازدهم جعفر قلى ميرزا ، دوازدهم مصطفى قلى ميرزا ، سيزدهم سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه ، چهاردهم منوچهر ميرزا ، پانزدهم فرهاد ميرزا ، شانزدهم فيروز ميرزا احتشام الدوله ، هفدهم خانلر ميرزا ، هيجدهم بهادر ميرزا ، نوزدهم